Rytmy i ruchy orogeniczne

Gdy Ziemia stygła i kurczyła się, jej skorupa marszczyła się i pękała, tworząc góry i rozdzielając od siebie masywy lądu. Istnieje wiele dowodów, że ruchy górotwórcze odbywały się miarowo i rytmicznie, jak gdyby kierowane jakimś wewnętrznym ciśnieniem, które po gwałtownych wybuchach i wypiętrzaniu Ziemi stopniowo malało. Wulkany spełniały tu niejako rolę klapy bezpieczeństwa. Okresowe wznowienia tego procesu składały się na rytmiczne ruchy górotwórcze.

Wydaje się, że równocześnie z ostatnim wypiętrzeniem, znanym jako „alpejskie”, główna masa skał skorupy ziemskiej rozpadła się na wiele bloków, lub też zapadła się na pewnych przestrzeniach. Nie wszystkie te wydarzenia musiały zajść w tym samym czasie, zbiegały się jednak, a w każdym razie nie były zbyt odległe od okresu alpejskiego. W wyniku tej „katastrofy” wiele bloków skorupy ziemskiej, czyli kontynentów, w dalszym ciągu podlegało prądom płynnego podłoża – magmy, na którym unosi się trwała skorupa. Hipoteza ta, przypisywana zwykle Wegenerowi, nie jest w pełni zadowalająca, i tak jak wszystkie hipotezy będzie musiała z biegiem czasu ulec zmianie. Jedna z poprawek, wprowadzona przez dr A. L. du Toit, zakłada, że pierwotnie dwa masywy lądu zostały oddzielone Morzem Tetydy . Takie przypuszczenie ułatwia rozwiązanie pewnych problemów, które powstają przy nieco prostszej teorii Wegenera. Istnieją dowody, że przed ostatnim wypiętrzeniem miało miejsce co najmniej osiem, a przypuszczalnie więcej, okresów orogenicznych, w odstępach co około 200 milionów lat. Pierwszy więc proces tego rodzaju musiał przebiegać ponad 1800 milionów lat temu. Najstarszą skałą, na której dokonano pomiarów metodą izotopów promieniotwórczych, jest kawałek pegmatytu z północnej Rodezji, którego wiek sięga 2640 milionów lat (patrz s. 216). Rozpoznane formacje geologiczne, tworzące górne pokłady skorupy ziemskiej, datowane są z okresu kambryjskiego, liczącego zaledwie 500 milionów lat, czyli obejmującego tylko trzy ostatnie wypiętrzenia orogeniczne. Należy wspomnieć przy tym, że najważniejsze dowody życia na Ziemi znaleziono w skałach kambryjskich, w postaci skamieniałych trylobi- tów. Niewątpliwie już przedtem istniały jeszcze bardziej prymitywne stworzenia, pokrewne meduzom lecz ich galaretowate ciała nie pozostawiły żadnych kopalnych śladów. Starsze, głębiej położone warstwy skorupy ziemskiej, utworzone są ze skał prekambryjskich. Można to przedstawić graficznie (rys. 44) umieszczając okresowe wypiętrzenia na skali czasu, tak jak to pokazuje rys. 44, gdzie długość linii pionowych daje pewne ogólne wyobrażenie o ostrości wypiętrzeń.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>