Osady zalegające na południowym zboczu Brean Down

Jako przykład zwykłego osadu lądówe- g o może posłużyć jama piaskowa w Mauer (rys. 49), skąd pochodzi żuchwa człowieka z Heidelbergu- Zagadnienie to jest dosyć skomplikowane. Interpretacja klimatu jest mniej lub więcej prosta, natomiast rozmieszczenie zimnych faz w czterech głównych zlodowaceniach i ich podokresach było i jest jeszcze ciągle zagadnieniem kontrowersyjnym. Przekrój ma ponad 25 m grubości. Górna część – około 5,5 m grubości – obejmuje trzy pokłady młodszego lessu, rozdzielone śladami powierzchni wietrzenia. Młodszy less – to nawiana glinka osadowa, charakterystyczna dla zamieci i zadymek panujących w epoce lodowcowej. Występują tu skąpe ilości kości zwierzęcych, natomiast typowe dla ostatniego okresu zlodowacenia (Würm) są muszle i kości niektórych gryzoni. Dlatego też logicznie, a przypuszczalnie i prawidłowo będzie przyjąć, że trzy wyraźne pokłady reprezentują trzy fazy zimna tego okresu (pierwotnie najniższy pokład klasyfikowany był jako górny poziom starszego lessu). Pod najniższą zwietrzałą powierzchnią młodszego lessu występuje pięciometrowa warstwa starszego lessu, rozdzielona powierzchnią wietrzenia. Te osady starszego lessu przykrywa rzeczny i słabo otoczony żwir, charakterystyczny dla warunków soliflukcji. Starszy less i podstawowe żwiry są na ogół uważane za współczesne fazom Riss, czyli trzeciego głównego zlodowacenia. Wreszcie te osady lessu pokrywają około piętnastometrową warstwę piasków – piasków w Mauer – na spodzie których odkryta została żuchwa z Heidelbergu. Brak jest dowodów zimnego klimatu w tych piaskach, dlatego zostały one zakwalifikowane jako przynależne do długiego okresu międzylodowcowego Mindel-Riss. Tak więc żuchwa heidelbergska należała do człowieka, który żył tu po drugim (Mindel) zlodowaceniu, czyli przypuszczalnie 400 000 lat temu (patrz rys. 46 i 47), bardziej realne jednak wydaje się ustalenie tej daty na 350 000 lat temu.

Jako drugi przykład osadów ziemnych rozważymy osady zalegające na południowym zboczu Brean Down w Weston-super-Mare w Somerset. Osady te są pokrewne osadom w Mauer i stanowią dalsze ogniwo historii sięgającej aż do niedawnych czasów. Na południowych zboczach Brean Down zległy na głębokość ponad 25 m lądowe żwiry, piaski i gliny. Powierzchnia opada stromo ku południowi, gdzie osady znikają pod obecnym poziomem wybrzeża. Przekrój odsłonięty jest cd góry do spągu, gdzie wdziera się morze. Podstawowy pokład to kanciaste odłamki wapiennego druz- gotu — produkt wytworzony przez soliflukcję: nie są to jednak scementowane odłamki skalne. Warstwa ta pokryta jest eolicznymi piaskami, stanowiącymi przeważającą część pokładu. Piaski te, lub less, mają około 2,5 m grubości w miejscu styku z Down i rozciągają się w kierunku południowym na odległość około 50 m, licząc od podstawy wzgórza, gdzie przechodzą pod poziomem obecnego wybrzeża. Piaski są przykryte około jedno-półtorametrową warstwą zbitej gliny ceramicznej i pewną ilością osadu z kwarcowego piasku. Te z kolei przykryte są czarnoziemem i glebą. Fakt, że wszystkie te pokłady nachylone są pod kątem ostrym i znikają pod obecnym wybrzeżem, wskazuje na to, że dawna linia brzegu była o wiele niższa, a w okresie, gdy tworzyły się te pokłady, w miejscu dzisiejszego Kanału Bristolskiego znajdował się suchy ląd. Między eolicznymi piaskami a podstawowymi żwirami, a także w górnej warstwie żwirów można znaleźć duże ilości rogów jelenich oraz trochę kości małych koników, charakterystycznych dla ostatniej fazy zlodowacenia Wurm. Na podstawie przeprowadzonej analizy mineralnej piasków stwierdzono, że zostały one nawiane z południa, gdyż zawierają substancje właściwe dla Dartmoor. Niewątpliwie nagromadziły się one na południowych zboczach Down w czasie suchych zamieci, panujących pod koniec epoki lodowcowej. Odpowiadają one nowszym lessom z przekroju w Mauer. Po przekopaniu powierzchni skamieniałych grud ziemi znaleziono grób z epoki brązu, wyposażony w charakterystyczne wyroby garncarskie. W czarnoziemie znaleziono pewną liczbę czaszek z epoki żelaza wraz z kilkoma grobami prawdopodobnie saksońskiego pochodzenia. O ile zbita glina ceramiczna reprezentuje okres umiarkowanie chłodny, po- którym ustaliły się obecnie panujące warunki klimatyczne, to eoliczne piaski stanowiły charakterystyczny element jednego z okresów międzylodowcowych zlodowacenia Würm. Podstawowe żwiry, czyli brekcja wietrzeniowa, musiały więc uformować się w ciągu pierwszego, albo w ciągu drugiego zimnego odchylenia ostatniej fazy. Nie ma takiego wykopu odkrywkowego w niższej warstwie pokładów skalnych, które umożliwiłyby ustalenie tego punktu zagadnienia, jednak fakt, że na ogół występują dwie warstwy pokładów skalnych, jedna nałożona na drugą – nasuwa przypuszczenie, że również dzisiaj poniżej obecnego poziomu wybrzeża istnieją tu tego rodzaju warunki . W kamieniołomie położonym bardziej w głębi kraju, koło miejscowości Bleadon, znajduje się typowa brekcja wietrzeniowa, w której znaleziono zęby włochatego nosorożca. Przekrój ten nie jest wystarczająco obszerny, aby stwierdzić, czy istnieje druga wyraźna warstwa brekcji wietrzeniowej. W każdym razie fauna poniżej lessu stanowi wystarczającą podstawę datowania tego właśnie poziomu na około 10 000-15 000 lat temu.

Podane przykłady zostały wybrane z wielu setek dostępnych przekrojów. Uważaliśmy za właściwe pominąć przekroje bardziej skomplikowane i zawierające różne sprzeczności, takie jak na przykład we Wschodniej Anglii lub przekroje gliny zwałowej, które spotyka się w północnej części kraju. Niemniej przykłady nasze wskazują, w jaki sposób można z badań osadów geologicznych wnioskować na temat właściwości klimatu. W 1956 roku wykop odkrywkowy podstawowych żwirów został ponownie zbadany przez dra H. Taylora i A. M. ApSimo- na z Towarzystwa Speleologicznego Uniwersytetu w Bristolu, którzy znaleźli tam niższy druzgot rozdzielony pokładem piaskowym od pierwotnie odkrytych „podstawowych” żwirów. Potwierdza to przypuszczenie, że główny less jest pokryty dwoma rozdzielonymi osadami wapiennego druzgotu. czyli obcych składników, takich jak kości zwierzęce. Przypominamy, że naszym celem jest określenie wieku człowieka i wytwarzanych przez niego narzędzi – za pomocą pośredniej metody, polegającej na badaniu osadów, w których szczątki zostały znalezione in situ, a co za tym idzie – z właściwości tych osadów wnioskować na temat klimatu, i wreszcie, rozpatrując rys. 46 i 47 ustalić wiek szczątków szkieletowych lub materialnych.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>