Fazy zlodowacenia plejstocenu – rozważania geologiczne

W roku 1909 Penck i Brückner opublikowali swą, słynną obecnie, pracę Die Alpen im Eiszeitalter (Alpy w epoce lodowcowej), w której na podstawie badań pokładów żwiru, osadzonego przez wody topniejącego lodowca (fluwioglacjał) oraz głazów narzutowych powiązanych z moreną denną w górnej Szwabii, na północo-wschód od Jeziora Bodeńskiego, ogłosili swe wnioski, że zlodowacenie plejstocenu można by podzielić na cztery odrębne okresy. Oto one, poczynając od najwcześniejszej: Günz, Mindel, Riss i Würm, z tym że okres międzylodowcowy Mindel-Riss trwał cztery razy dłużej niż dwa pozostałe. Poza tym okres Würm można jeszcze podzielić na trzy podokresy wahań, z których Bühl – największy – poprzedzony był ostatnim, czyli interstadialem eemskim. Podobne badania przeprowadzili Wahnschaffe i Schucht wzdłuż obwodu skandynawskiej pokrywy lodowcowej, oraz Zeuner, który również znalazł dowody co najmniej czterech głównych okresów nasuwania się lodowca. Zostały one odpowiednio nazwane: tageleński, Elstery, Salawy i Warty, a podokresowi Bühl odpowiadał okres Wisły. Nomenklatura ta jest wciąż jeszcze płynna. Im dalej na północ poszukuje się dowodów, tym trudniej oczywiście jest zidentyfikować poszczególne fazy.

W Anglii, na przykład, widoczne są dwie fazy, wyraźnie zaznaczone wygiętymi na południe krawędziami wałów morenowych, utworzonych wzdłuż granicy zasięgów lodowca w dolinie Yorku. Najdalej wysunięta na południe jest słynna morena Escrick, zaś bardziej północna – morena przebiegająca prawie przez miasto York. Morenom towarzyszą dwie główne i wyraźnie zaznaczające się warstwy glin zwałowych, pokrywające Holderness. Okres międzylodowcowy zaznaczony jest osadami żwiru, które na głębokości około 15 m rozdzielają te dwie warstwy glin. Powyżej, już mniej wyraźnie, zaznaczona jest następna warstwa gliny zwałowej, czyli purpurowej, z trzeciej, młodszej fazy epoki lodowcowej. W oparciu o dowody (głównie szczątki zwierzęce) przyjęto, że najniższa warstwa gliny jest współczesna okresowi Mindel, wyższa – Riss, a warstwa Hessle – okresowi Würm. Z drugiej jednak strony niektórzy badacze przychylają się do poglądu, że wszystkie warstwy gliny są nowsze i zbiegają się z fazami okresów Riss, wczesny Würm i Bühl. Mindel mógłby więc być identyfikowany z warstwami gliny, którą można znaleźć na wyższych poziomach skał kredowych we wschodniej części Yorku. W każdym razie w Anglii na tej szerokości geograficznej można rozróżnić trzy, a nie cztery fazy. Zlodowacenie plejstocenu nie sięgnęło w Anglii dalej niż do falistej linii łączącej południową Walię z południem Wash. Na południowym odcinku tej linii zamiast glin zwałowych znajdują się osady zboczowe. Są to scementowane, słabo otoczone żwiry kamienne i wapienne z soczewkami piaszczystymi i nie wykazujące śladów uwarstwień. Stanowią one produkt kolejnych, czyli sezonowych procesów zamarzania i topienia piargów u zboczy kredowych i wapiennych wzniesień. Całość procesu określana jest zwykle terminem „soliflukcja”. Przekrój uzyskany przy pracach w kamieniołomach ukazuje na ogół dwie warstwy zwałów ziemi z odłamkami skalnymi. Wyższe pokłady skalne są zwykle pokryte zbitą gliną ceramiczną.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>